مقدمه به گواه تاريخ ، اديان الهى به خصوص اسلام به عنوان آخرين و كاملترين آنها نقش اساسى در پيدايش ، تحول ، رشد و بالندگى تمدن و علوم و فنون و به طور كلى فرهنگ عام بشرى داشته‌اند . در ميان مذاهب اسلام ، مذهب تشيع در پيدايش علوم مختلف و تدوين و تأليف كتب علمى پيشگام بوده است . در مراكز مهم علمى سده‌هاى نخست ، عالمان ، نويسندگان و پژوهشگران شيعى به خصوص شيعيان ايرانى كه از آنها به عنوان موالى ياد مىشد حضور فعال داشته‌اند . مىتوان گفت شيعه در طول تاريخ اسلام با اتكاى به فرهنگ ، علوم و معارف اسلامى كه از اهل بيت ( ع ) بجاى مانده ، بقا يافته و ماندگار شده و نقش شايستهء خود را ايفا نموده است . در ميان فِرق شيعه ، شيعهء دوازده امامى ، استقلال خود را به طور كامل حفظ كرد و بر خلاف گروه‌هاى شيعى منشعب از آن به طور روز افزون گسترش يافت و امروز با تشكيل حكومت اسلامى در ايران از منزلت ممتازى در جهان برخوردار است و اين به بركت هيأت فرهنگى و علمى اين مذب در طول تاريخ است . تأليف كتاب به طور عام و تاريخ نگارى در اسلام نيز به وسيلهء شيعيان آغاز و با هجرت امام على ( ع ) از مدينه به كوفه كه تشيع هويت سياسى پيدا كرد ، اقدامات بنيادى براى نماياندن چهره واقعى شريعت ناب محمدى ( ص ) به عمل آمد و در تصحيح تاريخ اسلام ، خطبه‌هاى امام على ( ع ) كه در زمان وى توسط اصحاب آن حضرت گردآورى شد و محصف فاطمه ( س ) كه توسط همسرش حضرت على ( ع ) نوشته و تأليف كتاب در تاريخ توسط ياران آن حضرت مانند ، عبيداللَّه بن ابى رافع ، اصبغ بن نباته مجاشعى ، سليم بن قيس هلالى ، نقش مؤثرى داشت . از آن به بعد ، جمع احاديث شيعه و تدوين تاريخ و سيرهء پيامبر ( ص ) و ائمه اطهار ( ع ) آغاز گرديد و كتابهاى فراوانى در مناقب اهل بيت ( ع ) به رشتهء تحرير درآمد . بنابراين عراق به خصوص كوفه ، مركز تاريخ نگارى گرديد و از آنجا به ساير اقطار اسلامى راه يافت . در اين ميان موالى شيعه كه غالباً ايرانى نژاد بودند اقدامات مؤثرى براى حفظ موقعيت و سوابق فرهنگى خود ايفا نمودند . در صف نخست كسانى كه تاريخ را به صورت ، تحقيق ، تفصيل و مقايسه نوشتند مىتوان ،